(1) मरीचि के पुत्र कश्यप प्रजापति थे। ब्रह्मदेव की दाहिनी हाथ की बोटे की नली से दक्ष नाम का पुरुष और बाएँ हाथ की बोटे की नली से धरनी नाम की स्त्री जन्मीं। उन दोनों से एक हज़ार-हज़ार महा ऋषि जन्मे। (2) ब्रह्मा के मानस पुत्रों में दूसरे स्थान पर रहने वाले अंगिरस्‍ु को उद्दध्य, बृहस्पति और संवर्त जैसे पुत्र हुए। बृहस्पति देवताओं के आचार्य बने। (3) मैत्रि (अत्रि) नामक मानस पुत्र से अनेक महा मुनि जन्मे। (4) पुलस्त्य नामक ब्रह्मा के मानस पुत्र से राक्षसों का जन्म हुआ। (5) पुलह नामक मानस पुत्र से किन्नर और किमपुरुष वर्ग उत्पन्न हुए। (6) क्रतू नामक मानस पुत्र से पक्षियों की जाति उत्पन्न हुई।

   
    

शान्तिपर्व (Mahabharat) - 12. शान्तिपर्व(महाभारत)


॥ श्रीः ॥
12.90. अध्यायः 090
Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Topics
भीष्मेण युधिष्ठिरंप्रति उचथ्यमान्धातृसंवादानुवादः॥ 1॥


Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Text

भीष्म उवाच। 12-90-0x(5577)(68295)
आनङ्गिराः क्षत्रधर्मानुचध्यो ब्रह्मवित्तमः।
मान्धात्रे यौवनाश्चाय प्रीतिमानभ्यभाषत॥ 12-90-1(68296)
स यथाऽनुशशासैजमुचध्यो ब्रह्मवित्तमः।
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि निखिलेन युधिष्ठिर॥ 12-90-2(68297)
उचथ्य उवाच। 12-90-3x(5578)
धर्माम राजा भवति न कामकरणाय तु।
मान्यातरभिजानीहि राजा लोकस्य रक्षिता॥ 12-90-3(68298)
राजा चरति चेद्धर्मं देवत्वायैव कल्पते।
स चेदधर्मं चरति नरकायैव गच्छति॥ 12-90-4(68299)
धर्मे तिष्ठन्ति भूतानि धर्मो राजनि तिष्ठाति।
तं राजा साधु यः शास्ति स राजा श्रियमश्नुते॥ 12-90-5(68300)
राजापराधान्मान्धातर्लक्ष्मीवान्पाप उच्यते।
देवाश्च गर्हां गच्छन्ति धर्मो नास्तीति चोच्यते॥ 12-90-6(68301)
अधर्मे वर्तमानानामर्थसिद्धिः प्रदृश्यते।
तदेव मङ्गलं लोकः सर्वः समनुवर्तते॥ 12-90-7(68302)
उच्छिद्यते धर्मवृत्तमधर्मो वर्तते महान्।
भयमाहुर्दिवारात्रं यदा पापा न वार्यते॥ 12-90-8(68303)
इदं मम इदं नेति साधूनां तात धर्मतः।
न वै व्यवस्था भवति यदा पापो न वार्यते॥ 12-90-9(68304)
नैव भार्या न पशवो न क्षेत्रं न निवेशनम्।
संदृश्येत मनुष्याणां यदा पापबलं भवेत्॥ 12-90-10(68305)
देवाः पूजां न जानन्ति न स्वधां पितरस्तदा।
न पूज्यन्ते ह्यतिथयो यदा पापो न वार्यते॥ 12-90-11(68306)
न वेदानधिगच्छन्ति व्रतवन्तो द्विजातयः।
न यज्ञांस्तन्वते विप्रा यदा पापो न वार्यते॥ 12-90-12(68307)
वध्यानामिव सत्वानां मनो भवति विह्वलम्।
मनुष्याणां महाराज यदा पापो न वार्यते॥ 12-90-13(68308)
उभौ लोकावभिप्रेक्ष्य राजानमसृजंस्तथा।
मुनयोऽथ महद्भूतमयं धर्मो भविष्यति॥ 12-90-14(68309)
यस्मिन्धर्मो विराजेत तं राजानं प्रचक्षते।
यस्मिन्विलीयते धर्मस्तं देवा वृषलं विदुः॥ 12-90-15(68310)
वृषो हि भगवान्धर्मो यस्तस्य कुरुते लयम्।
वृषलं तं वीवदुर्देवास्तस्माद्धर्मं न लोपयेत्॥ 12-90-16(68311)
धर्मे वर्धति वर्धन्ति सर्वभूतानि सर्वदा।
तस्मिन्ह्रसति हीयन्ते तस्माद्धर्मं विवर्धयेत्॥ 12-90-17(68312)
धनानि स्पौति धर्मो हि धारणाद्वेति निश्चयः।
मानवान मनुष्येन्द्र स सीमान्तकरः स्मृतः॥ 12-90-18(68313)
प्रभवार्थंमहि भूतानां धर्मः सृष्टः स्वयंभुवा।
तस्मात्प्रवर्धयेद्धर्मं प्रजानुग्रहकारणात्॥ 12-90-19(68314)
तस्माद्धि राजशार्दूल धर्मः श्रेष्ठतरः स्मृतः।
स राजायः प्रजाः शास्ति साधुकृत्पुरुषर्षभ॥ 12-90-20(68315)
कामक्रोधावनादृत्य धर्ममेवानुपालयेत्।
धर्मः श्रेयस्करतमो राज्ञां भरतसत्तम॥ 12-90-21(68316)
धर्मस्य ब्राह्मणे योनिस्तस्मात्तान्पूजयेत्सदा।
ब्राह्मणानां च मान्धातः कुर्यात्कामानमत्सरी॥ 12-90-22(68317)
तेषां ह्यकामकरणाद्राज्ञः संजायते भयम्।
मित्राणि न च वर्धन्ते तथाऽमित्रीभवन्त्यपि॥ 12-90-23(68318)
ब्राह्मणानां सदासूयन्बाल्याद्वैरोचनिर्बलिः।
अथास्माच्छ्रीरपाक्रामद्याऽस्मिन्नासीत्प्रतापिनी॥ 12-90-24(68319)
ततस्तस्मादपाक्रम्य साऽगच्छत्पाकशासनम्।
अथ सोऽन्वतपत्पश्चाच्छ्रियं दृष्ट्वा पुरंदरे॥ 12-90-25(68320)
एतत्फलमसूयाया अभिमानस्य चाभिभो।
तस्माद्बुध्यस्व मान्धातर्मा त्वां जह्यात्प्रतापिनी॥ 12-90-26(68321)
दर्पोनाम श्रियः पुत्रो जज्ञेऽधर्मादिति श्रुतिः।
तेन देवासुरा राजन्नीताः सुबहवोऽव्ययम्॥ 12-90-27(68322)
राजर्षयश्च बहवस्तथा बुध्यस्व पार्थिव।
राजा भवति तं जित्वा दासस्तेन पराजितः॥ 12-90-28(68323)
स यथा दर्पसहितमधर्मं नानुसेवते।
तथा वर्तस्व मान्धातश्चिरं चेत्स्थातुमिच्छसि॥ 12-90-29(68324)
मत्तात्प्रमत्तात्पौगण्डादुन्मत्ताच्च विशेषतः।
निन्दिताच्चासदाचाराद्दुर्हृदां चापि सेवनात्॥ 12-90-30(68325)
निगृहीतादमात्याच्च स्त्रीभ्यश्चैव विशेषतः।
पर्वताद्विषमाद्दुर्गाद्धस्तिनोऽश्वात्सरीसृपात्॥ 12-90-31(68326)
एतेभ्योऽनित्ययुक्तः स्यान्नक्तं चर्यां च वर्जयेत्।
अत्याशां चाभिमानं च दम्भं क्रोधं च वर्जयेत्॥ 12-90-32(68327)
अविज्ञातासु च स्त्रीषु क्लीबासु स्वैरिणीषु च।
परभार्यासु कन्यासु नाचरेन्मैथुनं नृप॥ 12-90-33(68328)
कुलेषु पापरक्षांसि जायन्ते वर्णसंकरात्।
अपुमांसोऽङ्गहीनाश्च स्थूलजिह्वा विचेतसः॥ 12-90-34(68329)
एते चान्ये च जायन्ते यदा राजा प्रमाद्यति।
तस्माद्राज्ञा विशेषेणं वर्तितव्यं प्रजाहिते॥ 12-90-35(68330)
क्षत्रियस्य प्रमत्तस्य दोषः संजायते महान्।
अधर्माः संप्रवर्धन्ते प्रजासंकरकारकाः॥ 12-90-36(68331)
अशीते विद्यते शीतं शीते शीतं न विद्यते।
अवृष्टिरतिवृष्टिश्च व्याधिश्चाप्याविशेत्प्रजाः॥ 12-90-37(68332)
नक्षत्राण्युपतिष्ठन्ति ग्रहा घोरास्तथागते।
उत्पाताश्चात्र दृश्यन्ते बहवो राजनाशनाः॥ 12-90-38(68333)
अरक्षितात्मा यो राजा प्रजाश्चापि न रक्षति।
प्रजाश्च तस्य क्षीयन्ते ततः सोऽनु विनश्यति॥ 12-90-39(68334)
द्वावाददाते ह्येकस्य द्वयोः सुबहवोऽपरे।
कुमार्यः संप्रलुप्यन्ते तदाहुर्नृपदूषणम्॥ 12-90-40(68335)
ममैतदिति नैतच्च मनुष्येष्ववतिष्ठति।
त्यक्त्वा धर्मं यदा राजा प्रमादमनुतिष्ठित॥ ॥ 12-90-41(68336)

इति श्रीमन्महाभारते शान्तिपर्वणि राजधर्मपर्वणि नवतितमोऽध्यायः॥ 90॥

Mahabharata - Shanti Parva - Chapter Footnotes

12-90-1 अङ्गिराः आङ्गिरसाः॥ 12-90-12 न भार्यामधिगच्छन्तीति झ. पाठः॥ 12-90-15 धर्मो धर्मपालः॥ 12-90-16 कुरुते ह्यलमिति झ. पाठः। तत्र अलं वारणमित्यर्थः। तेन वृषं लुनाति च्छिनत्तीति वृषल इति योगो दर्शितः॥ 12-90-18 धर्मपदस्य द्वेधा व्युत्पत्तिमाह धनानीति। धारणाद्वा धर्मः। सीमान्तकरः यावत्पापं तावद्यातनाकर इत्यर्थः॥ 12-90-28 तं दर्पम्॥ 12-90-30 पौगण्डाद्वालकादज्ञादित्यर्थः। कदम्याशादुदावर्ताद्दुर्हृदां चापीति ट. पाठः॥ 12-90-32 अनित्ययुक्तः स्यात् नित्यमयुक्तः स्यादित्यर्थः। एकचर्यां च वर्जयेदिति द. पाठः॥ 12-90-34 अपुमांसः क्लीबाः। स्थूलजिह्वा मूकाः॥ 12-90-38 नक्षत्राणि धूमकेत्वादयः॥ 12-90-40 एकस्य धनं द्वावाददाते आच्छिद्य गृह्णीतः॥


Mahabharat- Hindi (Devanagari) 100000 shlokas

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.